ವಿಷೇಶ ವರದಿ: ನಾಗರಾಜ ಮಧುಭಾವಿ
ಬೆಳಕಿನ ಹಬ್ಬ ದೀಪಾವಳಿ: ಐದು ದಿನಗಳ ಸಡಗರದ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ‘ಹಸಿರು’ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಸ್ಪರ್ಶ!
ಬೆಂಗಳೂರು: ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ, ಅವು ನಮ್ಮ ಸನಾತನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಜೀವಂತ ಪ್ರತೀಕ. ಅದರಲ್ಲೂ, ‘ಬೆಳಕಿನ ಹಬ್ಬ’ ಎಂದೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ದೀಪಾವಳಿಯು ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ, ಆರ್ಥಿಕ ಸುಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳ ಬೆಸುಗೆಯನ್ನು ತರುವ ವಿಶೇಷ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲಾ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಮಡಿ-ಹುಡಿ ಮತ್ತು ಆಚಾರ-ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರೆ, ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಸಂಭ್ರಮ ಮತ್ತು ಉಲ್ಲಾಸಕ್ಕೇ ಪ್ರಥಮ ಆದ್ಯತೆ. ಮನೆಯ ತುಂಬ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹಣತೆಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಿ, ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸಿ ಜ್ಞಾನದ ಜ್ಯೋತಿಯ ಕಡೆಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಈ ಹಬ್ಬವು ಆಶ್ವಯುಜ ಮಾಸದ ಕಡೇ ಮೂರು ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಆರಂಭದ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಅದ್ಧೂರಿ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ದೀಪಾವಳಿ ಆಚರಣೆ ಏಕೆ? ಅದರ ಐದು ದಿನಗಳ ವಿಶೇಷತೆ ಏನು?
ದೀಪಾವಳಿಯು ಕೇವಲ ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚುವ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ, ಇದು ಜೀವನದ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಭಿನ್ನ ಆಚರಣೆಗಳ ಸಂಗಮವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ದಿನವೂ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
೧. ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ‘ಧನತ್ರಯೋದಶಿ’ (ಮೊದಲ ದಿನ)
ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದಿನ ವಿಶೇಷ: ಈ ದಿನವನ್ನು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ‘ಧನ್ ತೆರಸ್’ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾದ ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ಗಣೇಶನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಹೊಸ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು (ಬಟ್ಟೆ, ಪಾತ್ರೆ, ಬಂಗಾರ, ಬೆಳ್ಳಿ) ಖರೀದಿಸಿದರೆ ಜೀವನ ಸುಖಮಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.
ಹಳೆ ಮೈಸೂರಿನ ಸಂದೇಶ: ಹಳೆ ಮೈಸೂರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ನೀರು ತುಂಬುವ ಹಬ್ಬ’ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಈ ದಿನ ಸ್ನಾನಗೃಹದ ಹಂಡೆ, ಕೊಳಗಗಳಿಗೆ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ನಾವು ಬಳಸುವ ವಸ್ತುಗಳ ಕುರಿತು ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುವ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
೨. ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ‘ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿ’ (ಎರಡನೇ ದಿನ)
ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದಿನ ವಿಶೇಷ: ಈ ದಿನ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ದುಷ್ಟ ನರಕಾಸುರನನ್ನು ವಧಿಸಿ ಲೋಕವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಡುಕಿನ ಮೇಲೆ ಒಳ್ಳೆಯದು ಸಾಧಿಸಿದ ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನು ಸಿಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಆರೋಗ್ಯದ ಮಹತ್ವ: ಅಭ್ಯಂಜನ ಸ್ನಾನವು ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದು, ದೀಪಾವಳಿ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಾಗಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ.
೩. ಜ್ಞಾನಜ್ಯೋತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರದ ಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ‘ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪೂಜೆ’ (ಮೂರನೇ ದಿನ)
ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದಿನ ವಿಶೇಷ: ದೀಪಾವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ದಿನವಾದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಜ್ಞಾನದ ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಬೆಳಗಿ, ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಈ ದಿನ ದರಿದ್ರ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿ, ಸಂಪತ್ತಿನ ಅಧಿದೇವತೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಹೊಸ ಲೆಕ್ಕ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪಿತೃಗಳ ನೆನಪು: ಈ ದಿನ ಪಿತೃ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ತರ್ಪಣ ಕೊಡಲಾಗದಿದ್ದರೆ ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ, ಇದು ಪೂರ್ವಜರ ಸ್ಮರಣೆಗೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಕೃತಜ್ಞತೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ.
೪. ನವೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ‘ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿ, ಗೋವರ್ಧನ ಪೂಜೆ’ (ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ)
ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದಿನ ವಿಶೇಷ: ಇದು ಪುರಾಣದ ಪ್ರಮುಖ ದಿನ. ವಿಷ್ಣುವು ವಾಮನಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನು ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದರೂ, ಆತನನ್ನು ಭೂಲೋಕಕ್ಕೆ ಬಂದು ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳ ಸುಖ-ದುಃಖ ವಿಚಾರಿಸಲು ಅನುಮತಿಸಿದ ದಿನ. ಬಲೀಂದ್ರನ ಪೂಜೆ ಮೂಲಕ ಸದ್ಗುಣ ಮತ್ತು ದೈವ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನೆನೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಕೃತಿ ಪೂಜೆ: ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಗೋವರ್ಧನಗಿರಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಗೋವುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಗೋವಿನ ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ಗೋವರ್ಧನನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಕೃತಿ, ಗೋವು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
೫. ಸಹೋದರ ಬಾಂಧವ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ‘ಸೋದರ ಬಿದಿಗೆ/ಭ್ರಾತೃದ್ವಿತೀಯಾ’ (ಐದನೇ ದಿನ)
ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದಿನ ವಿಶೇಷ: ಕಾರ್ತೀಕ ದ್ವಿತೀಯವನ್ನು ‘ಸೋದರ ಬಿದಿಗೆ’ ಎಂದು ಆಚರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಹೋದರ-ಸಹೋದರಿಯರ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಬಾಂಧವ್ಯಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಮ-ಯಮಿಯರ ಕಥೆಯನ್ನು ನೆನೆಯುವ ಈ ದಿನ, ಸಹೋದರಿಯರು ತಮ್ಮ ಅಣ್ಣ/ತಮ್ಮನಿಗೆ ತಿಲಕವಿಟ್ಟು, ಆರತಿ ಎತ್ತಿ ಸತ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪಟಾಕಿ ಬಳಕೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ‘ಹಸಿರು’ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ
ಬೆಳಕಿನ ಈ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪಟಾಕಿಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ವಾಯು ಮತ್ತು ಶಬ್ದ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ವರ್ಷ ‘ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ದೀಪಾವಳಿ’ ಆಚರಣೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟದ ಪ್ರಮುಖ ನಿಯಮಗಳು: ಕೇವಲ ಹಸಿರು ಪಟಾಕಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶ — ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ನ್ಯಾಯಪೀಠದ ಆದೇಶದಂತೆ, ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಕೇವಲ ಹಸಿರು ಪಟಾಕಿಗಳ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಹಸಿರು ಪಟಾಕಿಗಳ ಮೇಲೆ ಚಿಹ್ನೆ ಹಾಗೂ ಕ್ಯೂಆರ್ ಕೋಡ್ ಇರುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ದಟ್ಟ ಹೊಗೆ ಮತ್ತು ಭಾರ ಲೋಹದ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಟಾಕಿಗಳ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕಾಲಮಿತಿ ಕಡ್ಡಾಯ — ದೀಪಾವಳಿ ದಿನದಂದು ರಾತ್ರಿ ೮ ಗಂಟೆಯಿಂದ ೧೦ ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಉಳಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವುದು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷಿದ್ಧ.
ಕಠಿಣ ಕ್ರಮದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ — ನಿಷೇಧಿತ ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವವರು, ದಾಸ್ತಾನು ಹೊಂದಿರುವವರು ಅಥವಾ ನಿಗದಿತ ಸಮಯದ ನಂತರ ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವವರ ವಿರುದ್ಧ ಪರಿಸರ ಕಾಯಿದೆಯಡಿ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದೆ.
ಪರವಾನಗಿ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆ — ಪಟಾಕಿ ಮಾರಾಟಗಾರರು ಹಸಿರು ಪಟಾಕಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಮುಚ್ಚಳಿಕೆ ಪತ್ರ ಬರೆಸಿಕೊಂಡು, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಬೇಕು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಪಟಾಕಿ ಸಾಗಾಟವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸುರಕ್ಷಿತ ದೀಪಾವಳಿಗೆ ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವಾಗ ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದ ಕ್ರಮಗಳು
ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವಾಗ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾದ ಅನಾಹುತಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸುರಕ್ಷತಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಮಕ್ಕಳು ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವಾಗ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಹಿರಿಯರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಇರಬೇಕು. ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ, ವಿಶಾಲ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೆಂಕಿ ಹತ್ತುವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸಬೇಕು. ಬೆಂಕಿ ಅವಘಡಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ನೀರು ತುಂಬಿದ ಬಕೆಟ್ ಮತ್ತು ಮರಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ. ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವಾಗ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯಬಾರದು; ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದ ತಕ್ಷಣ ಸುರಕ್ಷಿತ ಅಂತರ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸಿಡಿಯದ ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಮುಟ್ಟಬಾರದು; ಅವುಗಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿ ನಂತರ ಎಸೆಯಬೇಕು. ಸಡಿಲವಾದ ಅಥವಾ ಸಿಂಥೆಟಿಕ್ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸದೆ, ಬಿಗಿಯಾದ ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ಪಟಾಕಿ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಹೆದರುವ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಮನೆಯೊಳಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಇರಿಸಬೇಕು.
ದೀಪಾವಳಿಯು ಕೇವಲ ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚುವ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ, ಇದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲಾ ದುಃಖಗಳನ್ನು ಮರೆತು, ಕುಟುಂಬ ಹಾಗೂ ಬಂಧು ಬಾಂಧವರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯಲು, ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ-ವಿಶ್ವಾಸಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಧನಾತ್ಮಕ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಮನಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಿಕರು ರೂಪಿಸಿದ ವೈಭವೋಪೇತ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೊಬಗನ್ನು ಅರಿತು ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ಶ್ರದ್ಧಾಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಆಚರಿಸಿದರೆ ಈ ಹಬ್ಬಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ.: ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ, ಅವು ನಮ್ಮ ಸನಾತನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಜೀವಂತ ಪ್ರತೀಕ. ಅದರಲ್ಲೂ, ‘ಬೆಳಕಿನ ಹಬ್ಬ’ ಎಂದೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ದೀಪಾವಳಿಯು ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ, ಆರ್ಥಿಕ ಸುಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳ ಬೆಸುಗೆಯನ್ನು ತರುವ ವಿಶೇಷ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲಾ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಮಡಿ-ಹುಡಿ ಮತ್ತು ಆಚಾರ-ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರೆ, ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಸಂಭ್ರಮ ಮತ್ತು ಉಲ್ಲಾಸಕ್ಕೇ ಪ್ರಥಮ ಆದ್ಯತೆ. ಮನೆಯ ತುಂಬ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹಣತೆಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಿ, ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸಿ ಜ್ಞಾನದ ಜ್ಯೋತಿಯ ಕಡೆಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಈ ಹಬ್ಬವು ಆಶ್ವಯುಜ ಮಾಸದ ಕಡೇ ಮೂರು ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಆರಂಭದ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಅದ್ಧೂರಿ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ದೀಪಾವಳಿ ಆಚರಣೆ ಏಕೆ? ಅದರ ಐದು ದಿನಗಳ ವಿಶೇಷತೆ ಏನು?
ದೀಪಾವಳಿಯು ಕೇವಲ ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚುವ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ, ಇದು ಜೀವನದ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಭಿನ್ನ ಆಚರಣೆಗಳ ಸಂಗಮವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ದಿನವೂ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
೧. ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ‘ಧನತ್ರಯೋದಶಿ’ (ಮೊದಲ ದಿನ)
ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದಿನ ವಿಶೇಷ: ಈ ದಿನವನ್ನು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ‘ಧನ್ ತೆರಸ್’ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾದ ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ಗಣೇಶನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಹೊಸ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು (ಬಟ್ಟೆ, ಪಾತ್ರೆ, ಬಂಗಾರ, ಬೆಳ್ಳಿ) ಖರೀದಿಸಿದರೆ ಜೀವನ ಸುಖಮಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.
ಹಳೆ ಮೈಸೂರಿನ ಸಂದೇಶ: ಹಳೆ ಮೈಸೂರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ನೀರು ತುಂಬುವ ಹಬ್ಬ’ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಈ ದಿನ ಸ್ನಾನಗೃಹದ ಹಂಡೆ, ಕೊಳಗಗಳಿಗೆ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ನಾವು ಬಳಸುವ ವಸ್ತುಗಳ ಕುರಿತು ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುವ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
೨. ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ‘ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿ’ (ಎರಡನೇ ದಿನ)
ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದಿನ ವಿಶೇಷ: ಈ ದಿನ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ದುಷ್ಟ ನರಕಾಸುರನನ್ನು ವಧಿಸಿ ಲೋಕವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಡುಕಿನ ಮೇಲೆ ಒಳ್ಳೆಯದು ಸಾಧಿಸಿದ ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನು ಸಿಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಆರೋಗ್ಯದ ಮಹತ್ವ: ಅಭ್ಯಂಜನ ಸ್ನಾನವು ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದು, ದೀಪಾವಳಿ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಾಗಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ.
೩. ಜ್ಞಾನಜ್ಯೋತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರದ ಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ‘ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪೂಜೆ’ (ಮೂರನೇ ದಿನ)
ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದಿನ ವಿಶೇಷ: ದೀಪಾವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ದಿನವಾದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಜ್ಞಾನದ ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಬೆಳಗಿ, ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಈ ದಿನ ದರಿದ್ರ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿ, ಸಂಪತ್ತಿನ ಅಧಿದೇವತೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಹೊಸ ಲೆಕ್ಕ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪಿತೃಗಳ ನೆನಪು: ಈ ದಿನ ಪಿತೃ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ತರ್ಪಣ ಕೊಡಲಾಗದಿದ್ದರೆ ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ, ಇದು ಪೂರ್ವಜರ ಸ್ಮರಣೆಗೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಕೃತಜ್ಞತೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ.
೪. ನವೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ‘ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿ, ಗೋವರ್ಧನ ಪೂಜೆ’ (ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ)
ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದಿನ ವಿಶೇಷ: ಇದು ಪುರಾಣದ ಪ್ರಮುಖ ದಿನ. ವಿಷ್ಣುವು ವಾಮನಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನು ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದರೂ, ಆತನನ್ನು ಭೂಲೋಕಕ್ಕೆ ಬಂದು ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳ ಸುಖ-ದುಃಖ ವಿಚಾರಿಸಲು ಅನುಮತಿಸಿದ ದಿನ. ಬಲೀಂದ್ರನ ಪೂಜೆ ಮೂಲಕ ಸದ್ಗುಣ ಮತ್ತು ದೈವ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನೆನೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಕೃತಿ ಪೂಜೆ: ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಗೋವರ್ಧನಗಿರಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಗೋವುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಗೋವಿನ ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ಗೋವರ್ಧನನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಕೃತಿ, ಗೋವು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
೫. ಸಹೋದರ ಬಾಂಧವ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ‘ಸೋದರ ಬಿದಿಗೆ/ಭ್ರಾತೃದ್ವಿತೀಯಾ’ (ಐದನೇ ದಿನ)
ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದಿನ ವಿಶೇಷ: ಕಾರ್ತೀಕ ದ್ವಿತೀಯವನ್ನು ‘ಸೋದರ ಬಿದಿಗೆ’ ಎಂದು ಆಚರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಹೋದರ-ಸಹೋದರಿಯರ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಬಾಂಧವ್ಯಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಮ-ಯಮಿಯರ ಕಥೆಯನ್ನು ನೆನೆಯುವ ಈ ದಿನ, ಸಹೋದರಿಯರು ತಮ್ಮ ಅಣ್ಣ/ತಮ್ಮನಿಗೆ ತಿಲಕವಿಟ್ಟು, ಆರತಿ ಎತ್ತಿ ಸತ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪಟಾಕಿ ಬಳಕೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ‘ಹಸಿರು’ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ
ಬೆಳಕಿನ ಈ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪಟಾಕಿಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ವಾಯು ಮತ್ತು ಶಬ್ದ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ವರ್ಷ ‘ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ದೀಪಾವಳಿ’ ಆಚರಣೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟದ ಪ್ರಮುಖ ನಿಯಮಗಳು: ಕೇವಲ ಹಸಿರು ಪಟಾಕಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶ — ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ನ್ಯಾಯಪೀಠದ ಆದೇಶದಂತೆ, ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಕೇವಲ ಹಸಿರು ಪಟಾಕಿಗಳ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಹಸಿರು ಪಟಾಕಿಗಳ ಮೇಲೆ ಚಿಹ್ನೆ ಹಾಗೂ ಕ್ಯೂಆರ್ ಕೋಡ್ ಇರುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ದಟ್ಟ ಹೊಗೆ ಮತ್ತು ಭಾರ ಲೋಹದ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಟಾಕಿಗಳ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕಾಲಮಿತಿ ಕಡ್ಡಾಯ — ದೀಪಾವಳಿ ದಿನದಂದು ರಾತ್ರಿ ೮ ಗಂಟೆಯಿಂದ ೧೦ ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಉಳಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವುದು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷಿದ್ಧ.
ಕಠಿಣ ಕ್ರಮದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ — ನಿಷೇಧಿತ ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವವರು, ದಾಸ್ತಾನು ಹೊಂದಿರುವವರು ಅಥವಾ ನಿಗದಿತ ಸಮಯದ ನಂತರ ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವವರ ವಿರುದ್ಧ ಪರಿಸರ ಕಾಯಿದೆಯಡಿ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದೆ.
ಪರವಾನಗಿ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆ — ಪಟಾಕಿ ಮಾರಾಟಗಾರರು ಹಸಿರು ಪಟಾಕಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಮುಚ್ಚಳಿಕೆ ಪತ್ರ ಬರೆಸಿಕೊಂಡು, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಬೇಕು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಪಟಾಕಿ ಸಾಗಾಟವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸುರಕ್ಷಿತ ದೀಪಾವಳಿಗೆ ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವಾಗ ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದ ಕ್ರಮಗಳು
ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವಾಗ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾದ ಅನಾಹುತಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸುರಕ್ಷತಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಮಕ್ಕಳು ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವಾಗ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಹಿರಿಯರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಇರಬೇಕು. ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ, ವಿಶಾಲ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೆಂಕಿ ಹತ್ತುವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸಬೇಕು. ಬೆಂಕಿ ಅವಘಡಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ನೀರು ತುಂಬಿದ ಬಕೆಟ್ ಮತ್ತು ಮರಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ. ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವಾಗ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯಬಾರದು; ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದ ತಕ್ಷಣ ಸುರಕ್ಷಿತ ಅಂತರ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸಿಡಿಯದ ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಮುಟ್ಟಬಾರದು; ಅವುಗಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿ ನಂತರ ಎಸೆಯಬೇಕು. ಸಡಿಲವಾದ ಅಥವಾ ಸಿಂಥೆಟಿಕ್ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸದೆ, ಬಿಗಿಯಾದ ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ಪಟಾಕಿ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಹೆದರುವ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಮನೆಯೊಳಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಇರಿಸಬೇಕು.
ದೀಪಾವಳಿಯು ಕೇವಲ ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚುವ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ, ಇದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲಾ ದುಃಖಗಳನ್ನು ಮರೆತು, ಕುಟುಂಬ ಹಾಗೂ ಬಂಧು ಬಾಂಧವರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯಲು, ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ-ವಿಶ್ವಾಸಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಧನಾತ್ಮಕ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಮನಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಿಕರು ರೂಪಿಸಿದ ವೈಭವೋಪೇತ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೊಬಗನ್ನು ಅರಿತು ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ಶ್ರದ್ಧಾಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಆಚರಿಸಿದರೆ ಈ ಹಬ್ಬಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ.
